نکته اصلی این است که دست اندرکاران، خصوصا دولت که مسئولیت بیشتری در این خصوص دارند، یک فرصت تاریخی در محدوده 20 اسفند 98 تا 20 فروردین 99 پیش روی داشتند که از آن خوب استفاده نکردند؛ پنجره طلایی یک ماهه ای که فعالیت ها در کشور به طور طبیعی کمتر می شود و فرصتی تاریخی برای مقابله با کرونا پیش رویمان قرار می داد که رعایت الزامات در آن هزینه کمتری به دنبال داشت.

به طور ویژه در اوایل این پنجره و در روز های پیش از عید نوروز، غفلت بیشتری صورت گرفت؛ یعنی در روز هایی که می بایست بسیاری از رفت و آمد ها میان شهر ها را قطع می کردیم، چون سیاری از صاحب نظران و دست اندرکاران تاکید داشتند که در ماه های بعدی مشکلات بیشتری خواهیم داشت. البته به رغم این غفلت، با حضور جدی مردم در عرصه کنترل بیماری و در سایه مراقبت های جدی و رعایت الزامات، کنترل ترددها، آموزش های فراوان و خوبی که ارائه شد و از همه مهم تر تلاش ها، مجاهدت ها و نهضت شبانه روزی جامعه سلامت و کادر درمانی، توانستیم به دستاورد های خوبی برسیم.

* و بعد بازگشایی ها را شاهد بودیم که به اذعان بسیاری از جمله مسئولان بهداشت و درمان، در بازگشت بحران سهم ایفا کرد؟

ناچار به بازگشایی ها بودیم، چون نمی شود اقتصاد جامعه را برای طولانی مدت درگیر کرونا و تصمیماتی مانند تعطیلی ها برای مهار آن کرد، الا اینکه مردم تامین بشوند. همه که کارمند و حقوق بگیر نیستند و بسیاری از مردم از طبقات و قشرهای متوسط و ضعیف و متکی به درآمد روزانه شان هستند. با این ملاحظات، باید بازگشایی ها در دستور کار قرار می گرفت، اما اینجا هم یک اشتباه تاریخی رخ داد و آن هم سرعت بالای بازگشایی ها بود.

سرعت بازگشایی و بازگشت به شرایط عادی آنقدر زیاد بود که مردم آن حساسیت هایی که به وجود آمده بود را از دست داده و مسئولیت هایی را که در دستورالعمل ها بر عهده شان گذاشته شده بود، تا حدودی نادیده گرفتند. حتی مسئولین کشور در جلساتشان ماسک را ـ که برای جلوگیری از ورود ویروس از طریق بینی و دهان هست ـ روی چانه شان می گذاشتند. البته بعضی هم اصلا ماسک را کنار گذاشته بودند تا اینکه برخی مسئولان، به ویژه مقام معظم رهبری این موضوع را با جدیت یادآور شدند که بایستی رعایت کرد.

اساسا عمده کار هم همین است که از ماسک استفاده و فاصله فیزیکی را رعایت کنیم و شست وشوی مرتب دست ها را در دستور کار قرار دهیم، چون هنوز نه دارویی هست و نه واکسن ساخته شده است. مقابله با ویروس کرونا از این حیث خیلی ساده است. البته ممکن است برخی کشور ها با اقتدار و یا بهره بردن از قدرت دیکتاتوری این کار را پیش ببرند و مثل چین بتوانند شیوع بیماری در جمعیتی بالغ بر یک میلیارد و 400 میلیون و خرده ای را کنترل کنند، در حالی که به قول یکی از اساتید، جمعیت کشور ما همان خرده ای که درباره جمعیت چین گفته می شود هم نیست.

اینکه آن ها یا به عنوان مثال چند کشور های اروپایی موفق شده اند مرگ و میر و شیوع بالاتر از کشور ما را چه با قرنطینه یا حتی لاک داون و تدابیر دیگر، کنترل کنند و مایی که از آن ها جلوتر بودیم و زودتر از آن ها موفق به کنترل شدیم، دستاوردهایمان و موفقیت در فاز اول و دوم را از دست بدهیم، قابل قبول نیست.

* به نظر شما دلیل بروز اشتباهاتی مانند از دست دادن فرصت طلایی که اشاره کردید یا شتابزدگی در بازگشایی ها چیست؟ چه اشتباه کلیدی منجر به این دست تصمیمات شد؟

نکته اصلی که باز هم اساتید مطرح می کنند این است که ما به جای مدیریت بحران، به بحران در عرصه مدیریت گرفتار شدیم؛ به اینکه چه نظریه ای را برای مقابله با کرونا در دستور کار قرار دهیم؛ برای مثال در ابتدای راه می دیدیم که دکتر ملک زاده، معاونت تحقیقات وزارت بهداشت، در رسانه ملی، بحث ایمنی گله ای را مطرح کردند؛ به این معنا که باید عده زیادی مبتلا شوند تا از بحران عبور کنیم، در حالی که برخی نظر متفاوت داشتند. یا در بحث ضرورت استفاده از ماسک یا در روش شناسایی مبتلایان، به ویژه آن هایی که علایم ندارند و می توانند بسیاری را مبتلا کنند و ضرورت دارد ایزوله یا قرنطینه شوند. در این مباحث اختلافات خیلی زیادی در مسئولان دیده می شد که موجب گشت که مدیریت هوشمند، یکسان و یکپارچه ای را شاهد نباشیم.

البته این در اوایل راه بود و بعد به سرعت اصلاح شد و در نتیجه این اصلاح بود که دستاورد های خوبی حاصل آمد. البته اکنون وقت طرح این مسائل نیست و تنها درس و عبرتی که از آن ها گرفتیم اهمیت دارد؛ اینکه ستاد ملی مبارزه با کرونا باید در بالاترین سطح در کشور مسئولیت داشته باشد، چون کرونا موضوعی چند ساحتی است و تنها به موضوعات بهداشتی و درمانی محدود نمی شود و موضوعی اقتصادی و اجتماعی هم هست، حمل و نقل را هم شامل می شود و غیر از جامعه بهداشت و درمان را هم در بر می گیرد.

در نتیجه همین دانسته هاست که می گوییم دولت باید در بالاترین سطح پای کار بیاید، همان گونه که دیدیم نیرو های مسلح هم برای آنکه یاری کنند و بتوانند بار مشکلات را کاهش دهند، پای کار آمدند و چه در تامین نیروی انسانی، دایر کردن بیمارستان های صحرایی، دایر کردن نقاهتگاه ها و مراکز نگهداری 16 ساعته، در امور تدارک، تهیه و توزیع ملزومات مقابله با کرونا و حتی تولید ضدعفونی کننده انصافا کمک های خوبی کردند، اما متاسفانه در ادامه مسئولان دولتی و مردم شرایط را عادی تصور کردند و یا مغرور شدند و یا فراموش کردند که ممکن است مدت های طولانی با این مساله درگیر باشیم.